മോസ്കോ: റഷ്യയിലെ പ്രമുഖ സ്വതന്ത്ര അന്വേഷണാത്മക പത്രമായ ‘നൊവായ ഗസറ്റ’ (Novaya Gazeta) മോസ്കോയിലെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിച്ചു. സർക്കാർ അധികൃതരുടെയും സുരക്ഷാ ഏജൻസികളുടെയും തുടർച്ചയായ സമ്മർദത്തെത്തുടർന്നാണ് 33 വർഷത്തെ പ്രവർത്തനത്തിനുശേഷം പത്രത്തിന്റെ ഓഫീസ് അടച്ചുപൂട്ടിയത്. നവംബർ ഒൻപതിന് അവസാന എഡിറ്റോറിയൽ യോഗം ചേർന്നശേഷം മാധ്യമപ്രവർത്തകർ ഓഫീസ് ഒഴിഞ്ഞു.
1993ൽ മുൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പ്രസിഡന്റ് മിഖായേൽ ഗോർബച്ചേവിന്റെയും മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ദിമിത്രി മുറാറ്റോവിന്റെയും നേതൃത്വത്തിലാണ് പത്രം ആരംഭിച്ചത്. ഗോർബച്ചേവിന് 1990ൽ ലഭിച്ച സമാധാനത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനത്തുകയുടെ ഒരു ഭാഗം പത്രത്തിന്റെ തുടക്കത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അഴിമതി, മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾ, അധികാരദുർവിനിയോഗം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ അന്വേഷണാത്മക റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന പത്രം ക്രെംലിനെയും പ്രസിഡന്റ് വ്ലാഡിമിർ പുടിന്റെ ഭരണത്തെയും വിമർശിക്കുന്ന നിലപാടുകളിലൂടെയാണ് ശ്രദ്ധേയമായത്.
യുക്രെയ്ൻ യുദ്ധത്തിനുശേഷം സമ്മർദം ശക്തമായി
2022ൽ റഷ്യ യുക്രെയ്നിൽ അധിനിവേശം ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം പത്രത്തിന് നേരെയുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ ശക്തമായി. യുദ്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട റിപ്പോർട്ടിങ്ങിന്റെ പേരിൽ റഷ്യൻ അധികൃതർ മാധ്യമങ്ങൾക്കുമേൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. നൊവായ ഗസറ്റയുടെ വെബ്സൈറ്റുകൾ തടയുകയും അച്ചടിക്കുള്ള ലൈസൻസ് റദ്ദാക്കുകയും അച്ചടിശാല പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വായനക്കാരിൽനിന്ന് സംഭാവനകൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്ന സംവിധാനവും പ്രവർത്തനരഹിതമായി.
2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പത്രത്തെ വിദേശ ഏജന്റായി റഷ്യൻ അധികൃതർ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതോടെ സാമ്പത്തിക സഹായം സ്വീകരിക്കുന്നതിലും പ്രവർത്തനം തുടരുന്നതിലും കൂടുതൽ തടസങ്ങളുണ്ടായി. പത്രത്തിന്റെ മുതിർന്ന എഡിറ്റർ ഒലെഗ് റോൾഡുഗിനെ വ്യക്തിഗത വിവരങ്ങളുടെ ദുരുപയോഗം സംബന്ധിച്ച കേസിൽ ഏപ്രിലിൽ കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തിരുന്നു. ഒക്ടോബറിൽ എഡിറ്റർ ഇൻ ചീഫ് സെർജി സോകോലോവിന്റെ വീട്ടിലും അധികൃതർ പരിശോധന നടത്തി.
ഒക്ടോബർ 30ന് പുറത്തിറക്കിയ പ്രസ്താവനയിൽ റഷ്യൻ അധികൃതരും സുരക്ഷാ ഏജൻസികളും തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാക്കിയെന്ന് പത്രം ആരോപിച്ചിരുന്നു. മോസ്കോയിലെ ഓഫീസ് ഒഴിയാൻ നിർദേശം ലഭിച്ചതും വായനക്കാരുടെ സംഭാവനകൾ സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയാതായതും അടച്ചുപൂട്ടലിലേക്ക് നയിച്ച പ്രധാന ഘടകങ്ങളായി പത്രം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
‘തിരിച്ചുവരുമെന്ന്’ പത്രാധിപർ
അവസാനദിവസം ജീവനക്കാർ ഓഫീസിൽനിന്ന് പുറത്തുപോകുന്നതിനുമുമ്പ് കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് മാധ്യമപ്രവർത്തകരുടെ ചിത്രങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്തു. അന്വേഷണാത്മക മാധ്യമപ്രവർത്തക അന്ന പൊളിറ്റ്കോവ്സ്കായയും കൊല്ലപ്പെട്ടവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ചെച്നിയയിലെ റഷ്യൻ സൈനിക നടപടികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിരുന്ന പൊളിറ്റ്കോവ്സ്കയ 2006ൽ മോസ്കോയിലെ താമസസ്ഥലത്ത് വെടിയേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു.
2021ലെ സമാധാനത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം നേടിയ ദിമിത്രി മുറാറ്റോവ് അവസാനദിവസം ജീവനക്കാരെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. റഷ്യയിൽ സമാധാനത്തിനായി നിലകൊള്ളുന്നവർക്ക് തങ്ങൾക്കിഷ്ടമുള്ള വാർത്തകൾ വായിക്കാനുള്ള അവകാശം പോലും നിഷേധിക്കപ്പെടുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
പത്രം ഒരുനാൾ കൂടുതൽ കരുത്തോടെ തിരിച്ചുവരുമെന്ന് എഡിറ്റർ ഇൻ ചീഫ് സെർജി സോകോലോവ് പ്രത്യാശ പ്രകടിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, ഓഫീസ് അടച്ചതിനെ റഷ്യൻ മാധ്യമമേഖലയിലെ സാധാരണ മാറ്റങ്ങളുടെ ഭാഗമായാണ് ക്രെംലിൻ വക്താവ് ദിമിത്രി പെസ്കോവ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്.
2022ൽ നൊവായ ഗസറ്റയിലെ ചില മാധ്യമപ്രവർത്തകർ റഷ്യ വിട്ട് ലാത്വിയ ആസ്ഥാനമായി ‘നൊവായ ഗസറ്റ യൂറോപ്പ്’ എന്ന പ്രത്യേക പ്രസിദ്ധീകരണം ആരംഭിച്ചിരുന്നു. മോസ്കോയിലെ പത്രത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിച്ചെങ്കിലും ഈ പ്രത്യേക പ്രസിദ്ധീകരണം വിദേശത്തുനിന്ന് പ്രവർത്തനം തുടരുന്നുണ്ട്.
റഷ്യയിൽ സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങൾ നേരിടുന്ന നിയന്ത്രണങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നൊവായ ഗസറ്റയുടെ അടച്ചുപൂട്ടൽ രാജ്യത്തെ മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ വീണ്ടും ഉയർത്തിയിരിക്കുകയാണ്.
