ചരിത്രം ശ്വസിക്കുന്ന മാനന്തവാടിയിൽ -യാത്രാവിവരണം
മഴ പെയ്തൊഴിഞ്ഞ ഒരു പ്രഭാതത്തിൽ വയനാടൻ കാടുകൾ ഒരു പ്രത്യേക ഗന്ധം പുറപ്പെടുവിക്കാറുണ്ട്. മണ്ണിന്റെ ഗന്ധം, ഇലകളിൽ നിന്ന് ഉതിരുന്ന മഴത്തുള്ളികളുടെ ഗന്ധം, കൂടെ ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു നനുത്ത ഗന്ധം കൂടി. ആ ഗന്ധത്തെ പിന്തുടർന്നാണ് ഞങ്ങൾ മാനന്തവാടിയിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചത്.
ചിലയാത്രകൾ വെറും ദൂരം താണ്ടലല്ല. അവ ഒരു കാലത്തിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുപോക്കാണ്. ഭൂമി ഓർക്കുന്ന, കാടുകൾ ഓർക്കുന്ന, ശിലകൾ ഓർക്കുന്ന ഒരു കാലത്തിലേക്ക്. മാനന്തവാടിയിലേക്കുള്ള ആ യാത്ര ഞങ്ങൾക്ക് അങ്ങനെ ഒന്നായിരുന്നു.
ഡോ. മുഞ്ഞിനാട് പത്മകുമാർ, കവിയും എഴുത്തുകാരനുമായ അജികുമാർ നാരായണൻ, കവി പുഷ്പ, നോറ പബ്ലിക്കേഷൻ ഡയറക്ടർ മഞ്ജു — ഇവരോടൊപ്പം ഞാനും ആ ചരിത്രതീർഥാടനത്തിന്റെ ഭാഗമായി. ഒരു പ്രഭാതം, ഒരു വണ്ടി, ഒരേ ലക്ഷ്യം — കേരളത്തിന്റെ ആദ്യ സ്വാതന്ത്ര്യദാഹത്തിന്റെ ജ്വാല അണഞ്ഞ മണ്ണ് ഒരിക്കൽ കൂടി കണ്ണുകൊണ്ടും ഹൃദയം കൊണ്ടും തൊടുക.
ആ കാടുകൾ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്
വയനാടൻ ഘാട്ടം കയറുമ്പോൾ വണ്ടിക്കുള്ളിൽ ഒരു വിചിത്രമായ നിശ്ശബ്ദത ഉണ്ടായിരുന്നു. ഫോൺ സ്ക്രീനുകൾ അണഞ്ഞു, സംസാരം കുറഞ്ഞു. ഒരുപക്ഷേ, ആ കാടുകൾ സ്വയം ഞങ്ങളോട് എന്തോ പറയുകയായിരുന്നിരിക്കും. ഇരുവശത്തും തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്ന മരങ്ങൾ, ഇലകൾ തമ്മിൽ ഉരസുന്ന ശബ്ദം, ഇടയ്ക്കിടെ കണ്ണടയ്ക്കുന്ന ഒരു കാറ്റ് — ഇതൊക്കെ ഒരു ചരിത്രകഥ ഉള്ളിൽ നിറഞ്ഞ ഭൂമിയുടെ ആശ്വാസ നിശ്വാസങ്ങൾ ആണോ എന്ന് തോന്നിപ്പോയി.
ഡോ. മുഞ്ഞിനാട് പത്മകുമാർ ആ നിശ്ശബ്ദതയെ ആദ്യം ഭഞ്ജിച്ചത് ഒരു ചോദ്യം കൊണ്ടായിരുന്നു — “ഇന്ത്യ ഒരു സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തെക്കുറിച്ച് 1857 മുതൽ കണക്കുകൂട്ടുമ്പോൾ, 1793 മുതൽ ഒരു ജനം ഇവിടെ യുദ്ധം ചെയ്തിരുന്നു — ആ ഓർമ്മ നമ്മൾ എവിടെ സൂക്ഷിക്കുന്നു?”
ആ ചോദ്യം വണ്ടിക്കുള്ളിൽ ഒരു ചൂടൊഴിക്കി. ഉത്തരം ആ ഭൂമി ഞങ്ങൾക്ക് കൊടുക്കാൻ പോകുകയായിരുന്നു.
കേരളസിംഹം — ഒരു ജീവിതം, ഒരു ജ്വാല
1753-ൽ കോട്ടയം രാജ്യത്ത് ജനിച്ച കേരളവർമ്മ, “പഴശ്ശിരാജ” ആയത് ചരിത്രം തന്നെ ആ പേർ ആദരപൂർവ്വം ഇട്ടതുകൊണ്ടാണ്. പഴശ്ശി ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് ഭരണം നടത്തിയ ആ ഭരണാധികാരി “കേരളസിംഹം” എന്ന അപരനാമം അർഹിച്ചത്, കേവലം ഒരു ആഗ്രഹം കൊണ്ടല്ല — ആ ഹൃദയത്തിൽ ജ്വലിച്ചിരുന്ന ഒരു ദേശസ്നേഹം കൊണ്ടാണ്.
1790-കളിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി കേരളത്തിൽ ആധിപത്യം ഉറപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ഒട്ടേറെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ ചർച്ചകളിലൂടെ കീഴടങ്ങി. ആ ഒഴുക്കിനെതിരെ തല ഉയർത്തി നിന്ന ഒരൊറ്റ ശബ്ദം — പഴശ്ശിരാജ.
“ഈ ഭൂമി ഞങ്ങളുടേതാണ്, ഇവിടത്തെ ജനം ഞങ്ങളുടേതാണ്, ഈ കാടുകൾ ഞങ്ങളുടേതാണ്” — ആ ഒരൊറ്റ ബോധ്യം, ഒരു ജനതയ്ക്ക് ഒരു ദശകത്തോളം ആയുധമായി.
ആ ആയുധം തോക്കോ പീരങ്കിയോ ആയിരുന്നില്ല. ആ കാടുകൾ ആയിരുന്നു. കുറിച്യ, കുറുബ, ഇരുള സമുദായങ്ങൾ ആയിരുന്നു. ഗറില്ലാ യുദ്ധതന്ത്രം ആയിരുന്നു — ബ്രിട്ടൻ ആ കാലത്ത് ലോകം ഭരിക്കുകയായിരുന്നു, ഒരു ചെറിയ ജനം ആ ഭരണത്തെ ഒരു ദശകത്തോളം ഒരു കാട്ടിൽ തടഞ്ഞുനിർത്തി.
അജികുമാർ നാരായണൻ ഇതു കേൾക്കുമ്പോൾ ഒരു വരി ഉരുവിട്ടു — “ഒരു ദേശം ആയുധം ഇല്ലെങ്കിലും, ഹൃദയം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഒരു ചരിത്രം ഉണ്ടാക്കും.”
1805, നവംബർ 30 — ഒരു ജ്വാല അണഞ്ഞ ദിവസം
“1805-ൽ, ഒറ്റുകാരുടെ ചതിയിലൂടെയും ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തിന്റെ കൗശലത്തിലൂടെയും പഴശ്ശിരാജയുടെ ഒളിസ്ഥാനം കണ്ടെത്തി. പുൽപ്പള്ളിക്കടുത്ത് മാവിലാംതൊടിയിൽ, ആ നവംബർ തണുപ്പിൽ, ഒരു വെടിയൊച്ച ആ കാടിനെ നടുക്കി.”
കേരളവർമ്മ പഴശ്ശിരാജ — 52 വർഷം ജീവിച്ച, ഒരു ജനതയ്ക്ക് ആകാശം ആയ ആ ജ്വാല — രക്തസാക്ഷിയായി.
ഒരു ശത്രുവിനോട് ആദരവ് തോന്നി എന്ന് ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തുന്ന ആ അപൂർവ്വ നിമിഷം — ബ്രിട്ടീഷ് സബ്-കളക്ടർ ടി.എച്ച്. ബാബർ, ആ ദേഹം സ്വന്തം മഞ്ചത്തിൽ ഏറ്റി മാനന്തവാടിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന്, സൈനിക ബഹുമതികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. ഒരു ജേതാവ് ഒരു പരാജിതനെ ഇത്ര ആദരവോടെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നത് ചരിത്രം അപൂർവ്വമായേ കണ്ടിട്ടുള്ളൂ. ആ ആദരവ് — ശക്തി ശക്തിയെ തിരിച്ചറിയുന്ന ആ ക്ഷണം.
ശവകുടീരത്തിലേക്ക് — ഒരു തീർഥാടനം
മാനന്തവാടി പട്ടണം കടന്ന്, ഒരു ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഞങ്ങൾ ആ ശവകുടീരത്തിന്റെ കവാടത്തിൽ എത്തി. ആ കവാടം കടക്കുന്ന നിമിഷം, ലോകത്തിന്റെ ശബ്ദം ഒരു ക്ഷണം തൊണ്ടയ്ക്കുമുകളിൽ തടഞ്ഞുനിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. ഉള്ളിലെ നിശ്ശബ്ദത ഒരു ക്ഷേത്രത്തിലോ ഒരു ആരാമത്തിലോ കടക്കുമ്പോഴുള്ള ആ ഗൗരവം കൊണ്ടു നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ആ ഉദ്യാനത്തിൽ ആദ്യം ശ്രദ്ധ പോകുക മരങ്ങളിലേക്കാണ്. വർഷങ്ങളായി ആ ശവകുടീരത്തിന് ഒരു ചരിത്രം ചൂടി നിൽക്കുന്ന ആ അശോക വൃക്ഷങ്ങൾ ഒരു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആനക്കൊമ്പ് ഗോപുരം പോലെ — ഗൗരവത്തോടെ, ആദരവോടെ. ഇലകൾ ഇളകുമ്പോൾ ഒരു ശബ്ദം ഉണ്ടാകും. ആ ശബ്ദം ഒരു ജനതയ്ക്ക് ഒരു ദേശഭക്തി ഗാനത്തിന്റെ ഈണമാണ്.
ശവകുടീരം ലളിതമാണ്. ആർഭാടമില്ല, ആഡംബരമില്ല. ആ ലാളിത്യം ആ ജീവിതത്തിന്റെ ദർശനം തന്നെ. ഒരു ജനതയ്ക്ക് ജീവിക്കാൻ ഭൂമി വേണം എന്ന് ആഗ്രഹിച്ച ഒരു ഭരണാധികാരി, ആ ഭൂമിക്ക് ഒടുവിൽ ഒരു ചെറിയ ഇടം ആവശ്യപ്പെട്ടു — ആ ലാളിത്യം ഒരു ദർശനമാണ്.
കവി പുഷ്പ ആ ശിലകൾ ഒരിക്കൽ, ഒരു നിമിഷം, ഒരു ആരാധകൻ ഒരു ദൈവ പ്രതിഷ്ഠ തൊടുന്നതുപോലെ, ഒരു വിരൽ കൊണ്ട് തൊട്ടു. ആ ക്ഷണത്തിൽ ആ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞൊഴുകി. ഒരു കവി ചരിത്രം വായിക്കുന്നത് ഹൃദയം കൊണ്ടാണ്. ആ ഹൃദയ വായനയ്ക്ക് ഒരു ഭൂമി ഒരിക്കൽ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു.
ഡോ. മുഞ്ഞിനാട് പത്മകുമാർ ആ ശവകുടീരത്തിനു മുന്നിൽ ഒരു ഗവേഷകന്റെ കണ്ണോടെ, ഒരേ സമയം ഒരു ഭക്തന്റെ ഹൃദയം കൊണ്ടും നിന്നു. “ഈ ഭൂമി ഒരു സ്മൃതി ചിഹ്നം മാത്രമല്ല — ഒരു ദർശനമാണ്. ഒരു ജനത എന്ത് ആഗ്രഹിക്കണം, എന്ത് ത്യജിക്കണം എന്ന ഒരു ദർശനം” — ആ വാക്കുകൾ ആ ഇടത്ത് ഒരു ശ്ലോകം പോലെ ഒഴുകി.
അജികുമാർ നാരായണൻ ആ ഉദ്യാനത്തിലെ ഒരു ഇലകൊഴിഞ്ഞ ശിഖരം ശ്രദ്ധിച്ചു. “ഇലകൾ ഉതിർന്നാലും ശിഖരം നിൽക്കും. ഒരു ജനതയ്ക്ക് ഒരു ചരിത്രം ആ ശിഖരം പോലെ” — ആ ക്ഷണത്തിൽ ആ ഉദ്യാനം ഒരു കവിതയ്ക്ക് ജന്മം കൊടുത്തു.
മഞ്ജു ആ സമയം ഒരു ഗ്രന്ഥം ജനിക്കുന്നതിന്റെ ദൃഷ്ടിയോടെ ഒരോ ഭാഗവും ശ്രദ്ധിക്കുകയായിരുന്നു. ഒരു പ്രസാധകന്റെ ഹൃദയം, ഒരോ ചരിത്ര ഏടും ഒരോ പുസ്തകമായി കാണും.
മ്യൂസിയം — ഭൂതകാലം ജീവസ്സോടെ
ശവകുടീരത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മ്യൂസിയം കടക്കുമ്പോൾ ഒരു കാലം ഒരേ സമയം ഒളിഞ്ഞുനോക്കുകയും ഒളിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു അനുഭവം ഉണ്ടാകും. ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ, കോൽ വില്ലുകൾ, ആ ഗറില്ലാ സൈന്യത്തിന്റെ ആശ്രയ ഭൂപടങ്ങൾ, ബ്രിട്ടൻ ഒപ്പിട്ടതും പഴശ്ശിരാജ തിരസ്കരിച്ചതുമായ ഉടമ്പടി രേഖകൾ — ഇതൊക്കെ നോക്കുമ്പോൾ ഒരു ഭൂതകാലം ഒരു ഇന്നലത്തേക്കും, ആ ഇന്നലെ ഒരു ഇന്നലേക്കും ഉണർന്ന് ഇരിക്കുന്നതുപോലെ.
ഡോ. മുഞ്ഞിനാട് പത്മകുമാർ ഓരോ ചിത്രത്തിനും ജീവൻ കൊടുക്കുന്ന ഭാഷയിൽ ആ ചരിത്രം ഞങ്ങൾക്ക് വിവരിച്ചു. ആ ഹാൾ ഒരു ക്ലാസ്മുറിയായി. ഞങ്ങൾ ആ ഭൂതകാലത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ചരിത്ര വിദ്യാർഥികളായി. ആ ആയുധങ്ങൾ നോക്കുമ്പോൾ ഒരു ബോദ്ധ്യം ഉണ്ടാകും — ഇവ ആക്രോശത്തിന്റെ ആയുധങ്ങൾ അല്ല, ആർത്തിയുടെ ആയുധങ്ങൾ അല്ല, സ്നേഹത്തിന്റെ ആയുധങ്ങൾ ആണ്. ഒരു ഭൂമിയോടുള്ള സ്നേഹം ഒരു ആയുധത്തിൽ ആവഹിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ആ ആയുധം ഒരു കഥ ആകുന്നു.
യാത്രക്കാരന് ഒരു ക്ഷണം
ഈ ലേഖനം വായിക്കുന്ന നിങ്ങൾ, ഒരിക്കൽ മാനന്തവാടിയിലേക്ക് ഒരു യാത്ര ആലോചിക്കൂ. ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് ആയി അല്ല — ഒരു ചരിത്ര തീർഥാടകൻ ആയി.
കോഴിക്കോട് അല്ലെങ്കിൽ കണ്ണൂർ വഴി മാനന്തവാടി എത്താം. ദേശീയ പാതയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു ഓട്ടോ ദൂരം. ശവകുടീരം പ്രധാന റോഡിൽ നിന്ന് അധികം ഒളിഞ്ഞ ഇടത്ത് അല്ല, ആരോടെങ്കിലും ചോദിച്ചാൽ “പഴശ്ശിരാജ ടോംബ്” ആർക്കും അറിയാം. മ്യൂസിയം പ്രവേശനം ഏതാണ്ട് സൗജന്യം, ചിലപ്പോൾ ഒരു ചെറിയ ഫീസ്. ഉദ്യാനം പ്രഭാതം മുതൽ സന്ധ്യ വരെ തുറക്കും.
ഒരു ഉപദേശം —ഒരു ഗൈഡ് ഉണ്ടെങ്കിൽ ആ ചരിത്രം കേൾക്കൂ. ഒരു ചരിത്ര ഗ്രന്ഥം വായിക്കുന്നതിനെക്കാൾ ആ ചരിത്രം കേൾക്കുന്നത് ഒരു ഭൂതകാലം ഹൃദയത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങുന്ന ഒരു അനുഭവം ആകും.
പുൽപ്പള്ളിയും അടുത്ത് ആണ്. ആ ഗ്രാമം സന്ദർശിക്കൂ, ആ ഭൂമി തൊടൂ — ഒരു ജ്വാല അണഞ്ഞ ആ ഇടം ഇപ്പോഴും ഒരു ചൂട് ഉള്ളിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്.
മടക്കം — ഒരു ഭൂമി ഓർക്കുന്നു
മടക്കയാത്രയിൽ ഞങ്ങൾ ഒരേ സമയം ഭൂതകാലത്തിൽ ജീവിക്കുകയും വർത്തമാനകാലത്ത് ശ്വസിക്കുകയും ചെയ്തു. ഡോ. മുഞ്ഞിനാട് പത്മകുമാർ ഒരു ആലോചന ഉറക്കെ പറഞ്ഞു — “ഒരു ദേശം ഒരു നായകനെ ഓർക്കുന്നത് ആ നായകൻ ജീവിച്ചിരുന്നതിനു കൊണ്ടല്ല, ആ ജനത ജീവിക്കണം എന്ന് ആ നായകൻ ആഗ്രഹിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മ കൊണ്ടാണ്.”
ആ വാക്കുകൾ ആ സന്ധ്യയ്ക്ക് ഒരു ദീപം ആയിരുന്നു.
കവി പുഷ്പ ആ ആശ്ചര്യം ഒരു ചോദ്യമാക്കി — “ഒരു ഭൂമി ഒരു ജനതയ്ക്ക് ഇത്ര ആഴമായ ഒരു ഓർമ്മ കൊടുക്കുമ്പോൾ, ആ ഭൂമി കേവലം ഒരു ഭൂമി ആണോ?” ഉത്തരം ഇല്ലാത്ത ആ ചോദ്യം ഒരു ശ്ലോകം ആയി.
ആ മണ്ണ് ഒരു ദർശനം
പഴശ്ശിരാജ 52 വർഷം ജീവിച്ചു. ആ ജീവിതത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം ഒരു കൊല്ലം കൊണ്ടല്ല — ആ ഹൃദയം ഇന്നും ഒരു ജനതയുടെ ഉള്ളിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ആ ഊഷ്മളത കൊണ്ടാണ്.
ആ ശവകുടീരം ഒരു അന്ത്യ ബിന്ദുവല്ല. ഒരു ആരംഭ ബിന്ദുവാണ്. ആ ഭൂമി ഒരിക്കൽ കൂടി ഒരു ജനതയ്ക്ക് ഒരു ദർശനം കൊടുക്കട്ടെ — ഒരു ഭൂമിയെ, ഒരു ജനതയെ, ഒരു ഭാഷയെ, ഒരു ജീവിതത്തെ സ്നേഹിക്കാൻ.
ഈ ലേഖനം വായിക്കുന്ന നിങ്ങൾ, ഒരു ദിവസം, ആ ഭൂമിയിൽ ചവിട്ടി നിൽക്കൂ. ആ മരങ്ങളുടെ തണൽ ഏൽക്കൂ. ആ ശിലകൾ ഒരു നിമിഷം തൊടൂ.
ആ ഭൂമി — ഒരിക്കൽ ഒരു ജ്വാല ഉണ്ടായിരുന്ന ആ ഭൂമി — ഇപ്പോഴും ഒരു ചൂട് ഉള്ളിൽ ഒളിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.
*ഡോ. മുഞ്ഞിനാട് പത്മകുമാർ, കവി അജികുമാർ നാരായണൻ, കവി പുഷ്പ, നോറ പബ്ലിക്കേഷൻ ഡയറക്ടർ മഞ്ജു — ഇവർക്കൊപ്പം ചരിത്രം ഹൃദയം കൊണ്ട് വായിച്ച ഒരു ദിവസം. ആ ഓർമ്മ ഒരു ദീപം — ഒരിക്കലും അണയാത്ത ഒരു ദീപം.
✍️ സിജു ജേക്കബ്
