നമ്മുടെ ഫോണിലെ ഒരു ചെറിയ നോട്ടിഫിക്കേഷൻ ശബ്ദം കേൾക്കുമ്പോൾ, മറ്റെല്ലാം മറന്ന് നമ്മൾ ആ സ്ക്രീനിലേക്ക് നോക്കുന്നു. വെറും ഒരു മിനിറ്റ് എന്ന് കരുതി സോഷ്യൽ മീഡിയ തുറക്കുന്ന നമ്മൾ, മണിക്കൂറുകൾ കഴിഞ്ഞാണ് ബോധമണ്ഡലത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്നത്. ഇത് വെറുമൊരു ശീലമല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കമ്പനികൾ കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ ചിലവാക്കി നമ്മുടെ തലച്ചോറിനെ കീഴ്പ്പെടുത്തുന്ന ഒരു യുദ്ധതന്ത്രമാണ്. ഇതിനെയാണ് ‘അറ്റൻഷൻ ഇക്കോണമി’ (Attention Economy) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
1. നമ്മൾ അറിയാത്ത ചതിക്കുഴികൾ
“സൗജന്യമായി” ലഭിക്കുന്ന ആപ്പുകൾക്ക് നമ്മൾ പണം നൽകുന്നില്ലായിരിക്കാം, പക്ഷേ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട ‘സമയം’ ആണ് അവിടെ പണയപ്പെടുത്തുന്നത്.
ഡോപ്പമിൻ ലൂപ്പ്: സ്ലോട്ട് മെഷീനുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അതേ മനഃശാസ്ത്രമാണ് സോഷ്യൽ മീഡിയയും ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഓരോ തവണ സ്ക്രോൾ ചെയ്യുമ്പോഴും പുതിയൊരു വിവരം ലഭിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷ നമ്മുടെ തലച്ചോറിൽ ‘ഡോപ്പമിൻ’ എന്ന രാസവസ്തു നിറയ്ക്കുന്നു.
സൈക്കോളജിക്കൽ ഹാക്കിംഗ്: നമ്മൾ എവിടെ തൊടുന്നു, ഏത് പോസ്റ്റിൽ എത്ര സെക്കൻഡ് നോക്കി നിൽക്കുന്നു എന്നതുപോലും കൃത്യമായി നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വിവരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നമ്മുടെ സ്വഭാവത്തെപ്പോലും പ്രവചിക്കാൻ അൽഗോരിതങ്ങൾക്ക് സാധിക്കുന്നു.
2. കുരുന്നുകളെ വിഴുങ്ങുന്ന ഡിജിറ്റൽ തിരമാലകൾ
മുതിർന്നവരേക്കാൾ ഈ അദൃശ്യ ശക്തിയുടെ ഇരകളാകുന്നത് കുട്ടികളാണ്. അവരുടെ വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മസ്തിഷ്കത്തെ ഇത് ഗുരുതരമായി ബാധിക്കുന്നു:
ഏകാഗ്രതയുടെ തകർച്ച: പാഠപുസ്തകങ്ങളിലെ അറിവിനേക്കാൾ വേഗത്തിൽ സ്ക്രീനിലെ ദൃശ്യങ്ങൾ മാറുന്നു. ഇത് കുട്ടികളുടെ സ്വാഭാവികമായ ഏകാഗ്രതാ സമയം (Attention Span) കുറയ്ക്കുന്നു. ദീർഘനേരം ഇരുന്ന് പഠിക്കാനോ വായിക്കാനോ അവർക്ക് ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സർഗ്ഗാത്മകത നഷ്ടപ്പെടുന്നു: ബോറടിക്കുമ്പോൾ സ്വയം എന്തെങ്കിലും ചിന്തിക്കാനോ കളിക്കാനോ ഉള്ള അവസരം സ്ക്രീനുകൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. ബോറടി മാറ്റാൻ ഫോൺ നൽകുന്നത് കുട്ടികളുടെ സർഗ്ഗാത്മക ചിന്തകളെ മുരടിപ്പിക്കുന്നു.
സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളിലെ വിടവ്: നേരിട്ടുള്ള സംഭാഷണങ്ങളേക്കാൾ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ ലൈക്കുകൾക്കും ഇമോജികൾക്കും അവർ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. ഇത് സഹാനുഭൂതി (Empathy), ആശയവിനിമയ ശേഷി എന്നിവ കുറയാൻ കാരണമാകുന്നു.
3. അദൃശ്യശക്തിയുടെ മറ്റ് ദൂഷ്യഫലങ്ങൾ
ഫിൽറ്റർ ബബിൾ: അൽഗോരിതങ്ങൾ നമുക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള കാര്യങ്ങൾ മാത്രം കാണിച്ച് നമ്മളെ ഒരു പ്രത്യേക ചിന്താഗതിയിൽ തളച്ചിടുന്നു. ഇത് സമൂഹത്തിൽ വലിയ തോതിലുള്ള ചേരിതിരിവുകൾക്കും സഹിഷ്ണുത കുറയാനും കാരണമാകുന്നു.
മാനസികമായ അടിമത്തം: മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതവുമായി നമ്മളെ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത് വഴി കുട്ടികളിലും യുവാക്കളിലും അപകർഷതാബോധവും ഉത്കണ്ഠയും വർദ്ധിക്കുന്നു.
ഒരു ഞെട്ടിക്കുന്ന സത്യം: പഠനങ്ങൾ പ്രകാരം ഒരു മനുഷ്യന്റെ ശരാശരി ഏകാഗ്രതാ സമയം കഴിഞ്ഞ 15 വർഷത്തിനിടെ 12 സെക്കൻഡിൽ നിന്ന് 8 സെക്കൻഡായി കുറഞ്ഞു. ഇത് ഒരു ഗോൾഡ് ഫിഷിനേക്കാൾ കുറവാണ്!
4. ഈ ചങ്ങലകൾ എങ്ങനെ പൊട്ടിക്കാം?
നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ നമ്മുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കാൻ ചില മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയേ മതിയാകൂ:
നോട്ടിഫിക്കേഷനുകൾ നിശബ്ദമാക്കുക: നിങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ എപ്പോൾ വേണമെന്ന് തീരുമാനിക്കേണ്ടത് നിങ്ങളാണ്, നിങ്ങളുടെ ഫോണല്ല.
ഡിജിറ്റൽ അതിരുകൾ നിശ്ചയിക്കുക: ഭക്ഷണസമയത്തും ഉറങ്ങുന്നതിന് മുൻപും ഫോൺ ദൂരേക്ക് മാറ്റിവെക്കുക. കുട്ടികൾക്ക് ഫോൺ നൽകുന്നതിന് കൃത്യമായ സമയക്രമം പാലിക്കുക.
ബോധപൂർവ്വമായ ഇടപെടൽ: വിരസത മാറ്റാനായി ഫോൺ എടുക്കുന്നതിന് പകരം വായനയോ, നടത്തമോ, മറ്റുള്ളവരുമായി നേരിട്ട് സംസാരിക്കാനോ ശ്രമിക്കുക.
വിവരങ്ങളുടെ ഈ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധയാണ് ഏറ്റവും വലിയ നിധി. അത് ആർക്ക് വിൽക്കണം, എവിടെ ഉപയോഗിക്കണം എന്ന് നിങ്ങൾ തീരുമാനിച്ചില്ലെങ്കിൽ, മറ്റാരെങ്കിലും അത് നിങ്ങൾക്കുവേണ്ടി തീരുമാനിക്കും. ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ ഈ അദൃശ്യ ശക്തിയെ തിരിച്ചറിയുക, നിങ്ങളുടെയും നിങ്ങളുടെ മക്കളുടെയും ജീവിതത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം തിരിച്ചുപിടിക്കുക.
തയ്യാറാക്കിയത് – ഗീതാദാസ്
